۱۶سپتامبر ۲۰۲۵- بر اساس پژوهشی جدید که در نشست سالانه انجمن اروپایی مطالعات دیابت EASD)، وین- اتریش، ۱۵تا ۱۹سپتامبر) ارائه و در ژورنال Pharmaceutics منتشر شده است، داروهای آگونیست گیرنده GLP-1 از رتینوپاتی دیابتی محافظت می کنند؛ عارضه ای شایع در دیابت که می تواند منجر به کاهش بینایی شود.
داروهای GLP-1 مانند سماگلوتاید به طور گسترده برای درمان دیابت نوع ۲ و چاقی استفاده می شوند. این داروها با تقلید عملکرد هورمون GLP-1 عمل می کنند؛ هورمونی که به بدن کمک می کند در مواقع نیاز انسولین بیشتری تولید کند، روند گوارش را کُند کرده، اشتها را کاهش داده و احساس سیری را افزایش می دهد.
بافت های مختلف بدن دارای گیرنده‌های GLP-1 هستند (پروتئین هایی که به این هورمون پاسخ می دهند) و تحقیقات اخیر نشان داده اند که این داروها دارای اثرات ضدالتهابی و آنتی‌اکسیدانی نیز هستند.برای مثال، برخی مطالعات نشان داده اند که این داروها خطر رتینوپاتی دیابتی که عامل اصلی نابینایی در بزرگسالان در سنین کاری است، را کاهش می دهند. بیش از ۹۰ درصد از افراد مبتلا به دیابت نوع ۱ و ۵۰ تا ۶۰ درصد از مبتلایان به دیابت نوع ۲ به این بیماری دچار می شوند، که در آن قند خون بالا باعث آسیب به رگ های خونی در بافت حساس به نور پشت چشم می شود.
دکتر یوانا آناستاسیو از دانشگاه ملی و کاپودیستری آتن، یونان، که سرپرستی این تحقیق را بر عهده داشت، گفت: «رتینوپاتی دیابتی یک چالش بزرگ در حوزه سلامت عمومی است. پیش بینی می شود تا سال ۲۰۳۰ بیش از ۱۹۱ میلیون نفر در سراسر جهان به آن مبتلا شوند، که حدود ۵۶ میلیون نفر وارد مراحل تهدید کننده بینایی خواهند شد. این آمارها نیاز حیاتی به غربالگری مؤثر، تشخیص زودهنگام و درمان های کارآمدتر را برجسته می کنند».
تصور می‌شود بخش زیادی از آسیب های شبکیه توسط رادیکال های آزاد ایجاد می شود؛ مولکول هایی که در شرایط قند خون بالا به وفور تولید شده و می توانند به سلول ها آسیب برسانند. نظریه این است که داروهای GLP-1 با افزایش سطح آنتی‌اکسیدان ها، که رادیکال های آزاد را خنثی می کنند، از شبکیه محافظت می کنند.
با این حال، برخی مطالعات دیگر نشان داده اند که داروهایGLP-1 ممکن است خطر رتینوپاتی دیابتی را افزایش دهند یا آن را در افراد مبتلا تشدید کنند.
برای روشن شدن این موضوع، دکتر آناستاسیو و همکارانش مطالعه ای دقیق درباره اثر داروهای GLP-1 بر سلول های شبکیه در شرایط مشابه دیابت انجام دادند.
در این مطالعه ی آزمایشگاهی، سلول های اندوتلیال شبکیه انسان با غلظت های مختلفی از سماگلوتاید تیمار شدند. این سلول ها به مدت ۲۴ساعت در محیطی با سطح بالای گلوکز و استرس اکسیداتیو (شرایطی که در آن رادیکال های آزاد بیشتر از آنتی‌اکسیدان‌ها هستند) قرار گرفتند.سپس سلول ها تحت مجموعه ای از آزمایش ها قرار گرفتند. نتایج نشان داد سلول هایی که با سماگلوتاید تیمار شده بودند، تا دو برابر بیشتر از سلول های درمان نشده زنده ماندند و ذخایر انرژی بیشتری داشتند.
سه نشانگر استرس اکسیداتیو در رتینوپاتی دیابتی به طور قابل‌توجهی در سلول‌های درمان شده کاهش یافت:
· میزان آپوپتوز (مرگ سلولی برنامه ریزی شده) از حدود ۵۰ درصد در سلول‌های درمان نشده به حدود ۱۰ درصد در سلول های درمان شده با سماگلوتاید کاهش یافت.
· تولید سوپراکسید میتوکندریایی (نوعی رادیکال آزاد) از حدود ۹۰ درصد به ۱۰ درصد کاهش یافت.
· تجمع ترکیبات مضر به نام محصولات نهایی گلیکاسیون پیشرفته نیز به طور چشمگیری کاهش یافت.
تحلیل های بیشتر نشان داد که ژن های مرتبط با تولید آنتی‌اکسیدان ها در سلول های درمان شده فعال تر بودند. این نتایج-همراه با افزایش بقای سلولی- نشان می دهند که سماگلوتاید در حال ترمیم آسیب های سلولی بوده است.
به طور کلی، نتایج این مطالعه نشان می دهد که آگونیست های گیرنده GLP-1 دفاع سلول های شبکیه را در برابر آسیب های ناشی از شرایط مشابه دیابت تقویت می کنند.
دکتر آناستاسیو توضیح داد: «در آزمایش های آزمایشگاهی، آگونیست های گیرنده GLP-1 اثرات آنتی‌اکسیدانی قدرتمندی نشان دادند که سلول های شبکیه را در برابر آن نوع از آسیب هایی که در دیابت رخ می دهد، محافظت کردند.مطالعه ما هیچ گونه آسیب به سلول های شبکیه توسط این داروها نشان نداد- بلکه نشان داد که این داروها به ویژه در مراحل اولیه، از رتینوپاتی دیابتی محافظت می کنند.نکته هیجان‌انگیز این است که این داروها ممکن است بتوانند آسیب های وارد شده را ترمیم کرده و بینایی را بهبود بخشند.
او افزود: اکنون نیاز به کارآزمایی های بالینی وجود دارد تا این اثرات محافظتی در بیماران تأیید شود و بررسی گردد که آیا آگونیست‌های گیرنده GLP-1 می توانند روند پیشرفت این بیماری آسیب زننده به بینایی را کُند یا حتی متوقف کنند».
منبع:
https://medicalxpress.com/news/2025-09-semaglutide-powerful-diabetic-retinopathy.html